|
جهاني شدن
گفت
و گو با علیرضا محجوب دبیرکل خانه کارگر :
(حقوق صنفی )
اول ماه می سال 1890 میلادی کارگران ایالات متحد و 13 کشور دیگر با
تظاهرات گسترده ای نخستین روز کارگر راگرامی داشتند . سابقه نام گذاری
این روز به کشمکش های اولیه کارگران برای تقلیل ساعت کار به 8 ساعت برمی
گردد. این کشمکش ها از اوایل قرن نوزدهم آغا زشدند که به دنبال اّن در
سال 1867 میلادی دولت فدرال آمریکا و 6 ایالت وچندین شهر با تصویب قوانین
ساعت کار روزانه را به 8 ساعت کاهش دادند،البته این قوانین عملاً به صورت
موثر اجرا نشد و در برخی موارد دادگاه ها به نقض آن پرداختند . ازنکات
مثبت حق تصویب این قوانین شدت گیری یک جنبش قوی مردمی دراین راستا بود
.این جنبش درسال 1886 با رهبری فدراسیون اتحادیه های کاری و تجاری سازمان
یافته که درآن زمان یکی ازمهمترین نهادهای کارگری محسوب میشد ، شکل گرفت
.این فدراسیون ازا بتدا خواهان مذاکره کارگران با کارفرمایان بود تا در
صورت پذیرش ، 8 ساعت کاربه صورت داوطلبانه انجام پذیرد و درغیر این صورت
کارگران در نخستین روزماه می درتلاش برای کسب حمایت مردمی اعتصاب کنند.يكي
از اصتلاحاتي كه در نيمه دوم قرن گذشته ميلادي به ادبيات علوم اجتماعي و
سياسي راه يافت پديده ((جهاني شدن)) است.اين پديده به آفريدي اطاق ميشود
كه از طريق آن ساختار روابت ميان كنشگران متفاوتي كه در زمينه هاي
((جهاني)) ونه ((بين المللي)) عمل ميكنند جانشين ساختار دولت- محور
نظامبين المللي ميشود.بنابر اين مي توان چنين بيان داشت كه اين پديده قصد
دارد ساختار نويني را در روابط جهاني به وجود آورد و گرچه به ظاهر اقتصاد
و چرخش سرمايه در سطح فراملي از مهمترين محورهاي پديده فوق محسوب مي شوند
ولي اهداف چند بعدي آن را نمي_ توان ناديده گرفت.در اين رابطه گيدنز يكي
از نظريي پردازان بزرگ انگليسي كه در مسايل اجتماعي تئوري او پايه
تصميمات رهبران سياسي انگلستان ميباشد معتقد است كه اين پديده قصد
دارد((زندگي روزانه همه مردم جهان راتغيي مي دهد((" همچنين با تعبير
ديگري چنين فرايندي به يك قدرت جهاني شمول وبزرگي تعبير شده است كه قصد
دارد نظام موجود حاكم بر جهان را متحول ساخته ونه تنها"دست در نظام
توليد توزيع وبازار ببرد بلكه با دخالت در فرهنگ ها مفهوم دولت مات را
نيز از ساختار نويني بر خوردار نمايد)).اين وضعت از آنجايي كه گستره اي
جهاني دارد مخاطراتي بر كليه كشورها بويژه ممالك صاحب تمدن هاي بزرگ به
همراه داشته و گرچه((كشورهاي موجود با تكيه بر حفظ حمايت سياسي و اقتدار
ملي ممكن است در قبال محدوديت هاي بوجود آمده حاصل از اين پديده از خود
مقاومت نشان مي دهد.)) ولي طراحان آن آن ادعا دارند كه درصدد معرفي اين
هويت جهاني از طريق اتكا به آراي مردم و با شيوه هاي دموكراتيك هستند.
ابعاد
گوناگون تاثيرات ((جهاني شدن))
1-آثار خصوصي سازي:
تقليل خطر كمونيسم اور خصوصي سازي صنايع مادر مانند نفت وگاز مخابرات آب
وبرق ونيز راه آهن وغيره را از شتاب بيشتري برخوردار نمود. بخشي از اين
امر شرايط اقتصاد جهاني و نيز تاسبس اتحاديه هاي منطقه اي بود كه در بخش
سابق به آن اشاره شد. بخش ديگر به لحاظ مقابله با بحران هاي اقتصادي و به
انگيزه سرمايه گزاري و تشويق به حضور كارافرينان در بازار صورت
پذيرفت.بديهي است در چنين شرايطي دولت ها با دومسآله مهم مواجه شدن.از يك
طرف دستيابي به اهداف مذكور مجبور به تقليل قدرت سنديكاها و اتحاده هاي
كار گري گردبدند تا با ايجاد انگيزه سرمايه گذاري بيشتر دركارآفرينان
زمينه را براي وصولماليات و سهم بيمه بالاتر فراهم نمود و نتيجتآ درآمد
خود را افزايش ئهند. از طرف ديگر نمي توانستند دفاع از منافع عظيم
كارگران را از سرلوحه برنامه هاي خود حذف نمايند. به علاوه با دور شدن از
ديدگاهاي سوسياليستي و گرايش به خصوصي سازي نمي توانستند از مهمترين
آثار ناشي از تقليل چتر حمايتي دولت يهني پديده بيكاري در امان باشند
.لذا به منظور مبارزه با آثار و ناهنجاري هاي ناشي از بحران بيكاري حاصل
از شرايط فوق به اجراي دو طرح با رويكرد توسعه و گسترش كارهاي پاره وقت
به اجي تمام وقت دست زدند.طرح اول عبارت از اين بود كه دولت هاي مانند
انگلستان از طريق برنامه واگذاري اجباري سرويس هاي عمومي بسياري
از سرويس هايي مانند تغذيه مدارس سرويس هاي خدمات
[compuisory competive
tenderingCCT]بيمارستاني
و يا توريستي و مسافرتي راكه قبلآ خود متولي آنها بودند به بخش خصوصي
واگذار نمودند.طرح دوم اين بود كه به جاي حفظ و ايجاد مشاغل داءمي كه
درصد كمتري را مشغول به كار مي نمود مشاغل پاره وقت و موقت در سطح وسيع
تري (در ساعات ومحل هاي مختلف و در قالب تخصص هاي گوناگون) رشد يافت.
بدين وسيله بازار كار هم از گردش سرمايه بيشتري و هم قدرت انتخاب بيشتر
كار گران برخوردار شد. به طور طبيعي نتيجه آن بود كه امكان اشتغال براي
افراد فراهم گريد كه از كارآمدي و تطبيق پذيري بيشتر با شرايط مذكور بر
خوردار بودند.با همه اين تمهيدات از آنجايي كه در
نظامهاي كاپيتاليستي نهادهايقدرت در دست سرمابه دلران مي باشد حاصل چنين
وضعي به بي طرفي دولت و رها نمودن بازار به وضعيت عرضه و تقاضا منجر
گرديد و در نتيجه افزايش سطح زندگي و تورم سنگين را براي قشر ضعيف به
دنبال داشت. به طوري كه يمي از نويسندگان غربي مي گويد: ((جامعه ما عميقآ
با اهداف اقتصادي محض و حصئل منافع بيشتر جهت يافته به طوري كه رسيدن به
بالا ترين سقف سود و نلاخره بي طرفي دولت در اموراقتصادي منجر به عدم
حمايت كارگران در بازار كار گرديده است.))با اين توصيف روند خصوص يسازي
ادامه يافت و موجب شرايط اجتناب ناپذيري شد كه شعارهاي اوليه ليبراليسم
از جمله توزيع عادلانه ثروت را عقيم گذاشت. همچنين در اين جريان شهار مهم
ديگري كه همانا تحقق عدالت اجتماعي و دفاع از منافع كارگران و قشر هاي
ضعيف بود تحقق نيافت.بالعكس آنان مجبور گرديدند بهاي تجديد ساختار سياسي
– اقتصادي و نيز شرايط نا مطلوب حاصلاز اقتصاد جهاني را پرداخته و به تبع
آن وضهيت زندگي آنان دچار تنزل كيفي و شكننده گرديد
2- شتاب بخشيدن به مهاجرت نيروي انساني:
حذف مرزهاي جغرافيايي را ميتوان يكي از مهمترين عوامل
تقويت مهاجرت افراد نه تنها در سطح كشور هاي صنعتي بلكه از كشورهاي در
حال توسعه به كشورهاي صنعتي دانست. با اين توضيح كه افراد ورزيده كه
داراي استعدادهاي درخشان هستند و نمي توانند به لحاظ ضعف سيستم و
سوءمديريت جذب بازارهاي كار كشورهاي متبوع خود شوند با قبول درآمدهاي
كمتر و كار بيشتر در كشورهايصنعتی
مشغول کارشوند . از طرف دیگر درصدی از گروههایی که از طرف دولت برای
گذراندن دوره های تخصصی اعزام میگردند ، جذب بازار کار درکشورهای صنعتی
میشوندو درصدی هم که به کشورهای خود باز میگردند ناقل آن بخش از تجربیاتی
می شوند که به ایجاد بازار مناسب و مصرف کالاهای کشورهای محل تحصیل ،
منتهی می شود . صرف نظر از تاثیرات فوق ، از نتایج دیگر تسهیل امر
جابجایی نیروی انسانی درسطح جهان ، باید اشاره به مهاجرت کارگران بی شمار
کشورهای درحال توسعه به کشورهای توسعه یافته نمود که این امر به نحو
بارزی درپایین آوردن سطح دستمزدو حقوق و درآمد کارگران محلی تاثیر بسزایی
داشته است .
3- بیکاری و بروز ناهنجاری های اجتماعی
:ازآثار
دیگر حاصل از اقتصادی جهانی ، ورشکستگی واحدهای تجاری وکارخانجاتی بود که
قدرت رقابت رابا شرایط جدید اقتصادی یا اجتماعی نداشتند و مجبور به اخراج
ویا باز خرید نمودن بخش عظیمی از کارگران خود گردیدند . به علاوه با
جانشین سازی ماشین و رایانه به جای انسان و همچنین ارائه تخصیص ها و
مشاغل جدید و درنتیجه از بین رفتن صنایعی که مبتنی بر کار دستی است ، رشد
بیکاری از افزایش چشمگیری برخوردار وموجبات بروز ناهنجاری های بی شمار
اجتماعی فراهم گردید . لازم به ذکر است پدیده بیکاری در کشورهای که نقش
مذهب ازبین رفته ( بویژه اینکه خطر کمونیسم هم دیگر مطرح نمی باشد ) و
تکیه براخلاق وارزش های انسانی هم جایگاه تعیین کننده ای ندارد ، خطرات
بیشتری رااز جهت هنجار شکنی ، بزهکاری ،قانون شکنی ، پرخاشگری که موجب
تزلزل نظم وآسایش عمومی است ، به دنبال دارد.
4- تاثیر برنهادخانواده
:
شرایط جهانی محیط کار از جمله سرعت در انتقال سرمایه و تکنولوژی و ایجاد مشاغل جدید ونیز نقل وانتقالات کارگران از کشورهایoverseas
که نتیجه سهولت حاصل از اقتصاد جهانی بوده است، بروضعیت خانواده نیز به
عنوان یکی از ارکان مهم تاثیربسزایی داشته است .از جمله این امر آثار
مهمی را درزندگی خانوادگی زنان به دنبال داشته که به اختصار میتوان گفت :
اولاً : یکی از خصوصیات زندگی روستایی این است که زنان روستایی درکنار
کارهایی از قبیل قالیبافی ، کشاورزی و دامپروری قادر بودند که به امور
خانوادگی و مراقبت ونگهداری از فرزندان خود نیز بپردازند .بالنتیجه تزاحم
زیادی بین ایفای نقش خانوادگی واجتماعی آنان به چشم نمی خورد . اما پس از
زندگی شهرنشینی و حضور درکارخانجات و محل کار دور از خانه ، جمع بین دو
نقش مزبور دچار خدشه گردید .ثانیاً: چنانکه توضیح داده شد ، با حذف
مرزهای جغرافیایی در چند دهه اخیر و حاکمیت وضعیت جدید درتعاملات
اقتصادی، ترکیب شرکت های تجاری آنچنان دچار دگرگونی شد که دایره رقابت در
بین واحدهای صنعتی و تجاری رااز ماهیتی ملی، تبدیل به فراملی نمود .
طبیعی است با تاسیس شعب این شرکتها در کشورهای مختلف ، هر چند که افزایش
قدرت کاریابی مردان را به دنبال داشت ، به همان میزان مشکل تطبیق پذیری
زنان کارگر، درپرکردن فاصله بین محیط خانه و کار را چند برابرنمود. به
طوری که امروزه دربازار کار کشورهای صنعتی ، نیروهای کارزنان علاوه
برمعیارهایی از قبیل کسب مهارتهای شغلی و قدرت ، عمدتاً برمحور قدرت
رقابت بامردان در جابجایی از کشوری به کشوردیگر سنجیده میشود.در واقع ،
از دیگاه کارفرمایان لازمه پاسخگویی به تغییرات سریع دربازار جهانی ، به
کارگیری نیروی کار منعطف رامی طلبد ، حاصل این وضعیت این است که زنان
کارگربه لحاظ تعهدات بیشتر خانوادگی و وابستگی فرزندان به آنان، محروم از
دسترسی به مشاغل پردرآمدی هستند که ضرورتاً نیاز به امکان نقل و انتقال
های وسیعی دارد.ثالثاً : ازآثار دیگر شرایط جدید ، گسترش مشاغل پاره وقت
وموقت است که به نحو چشمگیری موجبات انعطاف سازمانهای تجاری با محیط
پویای اقتصادی فراهم نمود. ازجمله این که سرعت دلخواه انجام کار جای
همزمانی عمومی را می گیرد .
مهاجرت کارگران کشورهای درحال توسعه به کشورهای توسعه یافته به نحو بارزی
درپایین آوردن سطح دستمزدو حقوق ودرآمد کارگران محلی تاثیر داشته است
البته
وجود ارتباط موقت شغلی وانعطاف در زمان و مکان ازنتایج مثبت این امرتلقی
می شود که میتواند نقش تعیین کننده ای درایجاد تعادل بین زندگی کاری
وخانوادگی داشته باشد ، اما فی نفسه باعث تولید آثاری منفی درزندگی زنان
گردید . بدین توضیح که ، گرچه توسعه کارهای پاره وقت امکان جمع بین
تکالیف خانوادگی و نقش اجتماعی را تسهیل نمود، لیکن باید توجه نمود که
درنظام حقوقی کشورهای غربی ، زنان به عنوان عنصری نان آور (Breadwinner)
وظیفه ارتزاق فرزندان را نیز بر عهده دارند و به همین دلیل حمایت های
مادی ومعنوی قابل توجهی که توسط سازمان های مختلف درقالب
Child
Benefit
به مادران(نه پدران) تعلق میگیرد ، به همین مسئله ارتباط دارد.برآیند
چنین شرایطی این است که ، درتقسیم بازار کار به مشاغل نسبتاً ثابت و
پایدار ، و پاره وقت و موقت ، سهم زنان ، اشتغال بیشتر درکارهای اخیربوده
است .اکنون باتوجه به اینکه دریافت حقوق پایین تر و محرومیت ازامتیازات
دوران بازنشستگی از خصوصیات بارز کارهای ناپایدار است ، لذا باید اذعان
نمود کشاندن زنان به این نوع مشاغل ،آن قدر که به سود کارفرمایان بوده ،
نفع عمده ای رابرای آنان درپی نداشته است . درنتیجه باید گفت : وضعیت
موصوف باعث گردید که مردان کارگر دسترسی بیشتری به بازار کارومشاغل
نسبتاً ثابت داشته و کارفرمایان هم استخدام آنان را به لحاظ کسب مهارت
های بیشتری و فراغت از وظایف خانه داری ، برزنان کارگر ترجیح دهند.
5- تغییر دربافت شهرها :
ابتدا
لازم است اشاره شود ترکیب جوامع در اروپا قبل از یکی دو قرن گذشته مبنی
بر بافت روستایی وکشاورزی بود. از ویژگیهای
مهم این جوامع این که زندگی روستاییان به طورکلی ساده ومحدود به
مزرعه وتعدادی دام بود . خانواده روستایی نیز رابطه خود را با زمین عامل
ثبات وامنیت می دانست . در مجموع می توان گفت: روستاییان به لحاظ دوری
ازشهرها از زندگی خود تلقی ساده ای داشته ودرروابط اجتماعی خصایل مخصوص
به خود رارعایت نموده ودرزندگی اقتصادی همواره تابع عنصر خالص کشاورزی
ودامداری بودند .لیکن به دنبال انقلاب صنعتی زندگی این طبقات دچار تحول
ودگرگونی عمیقی شد. به عبارت واضح تر گسترش کارخانجات صنعتی و مهاجرت
روستا ییان به شهرها باعث سقوط کشاورزی و تبدیل بخشی ازطبقه کشاورزان به
کارگران وبخش دیگر به پیشه وران گردید.متعا قباً با پیشرفت صنعت و
تکنولوژی ، جوامع مذکور همچنان تحت تاثیر تغییرات گوناگون قرارداشته وطی
یک دهه اخیر میلادی زندگی کلیه شهروندان از تاثیرات
((جهانی
شدن
))
مصون نماند . از جمله آنها توسعه وگسترش دایره رقابت ازسطح ملی به فراملی
، به هم خوردن ترکیب و بافت شهرها از بازارچه ها ی محلی و خرده فروشی و
تبدیل اّنها به پاساژ ها و مراکز خرید درنقاط مرکزی شهر و سوق دادن افراد
ساکن مرکز شهربه نقاط حاشیه ای بوده است .
از جمله آثار خصوصي سازي توسه و گسترش دايره رقابت از سطح ملي به هم
خوردن تركيب و بافت شهرها و سوق دادن افراد ساكن مركز شهر به نقاط حاشه
اي بوده است.
شايد اين جمله امام خميني(ره) را بسياري از ما به ياد داشته باشيم كه
((خدا هم كارگر است))اصولآيكي از اهداف اصلي انقلاب اسلامي توزيع عادلانه
ثروت وحل معضلات اقشار مستضعف مردم از جمله كارگران بود. امروزه معادلات
انقلاب اسلامي را بايد در فضاي جهاني تصور كرد.جهاني كه امروز با برداشتن
ديوار ملتها باسرعتي بالا به سوي ((جهاني شدن)) پيش مي -رود. در اين مطلب
سعي مي كنيمضمن ارئه جهاني شدن ابعاد گوناگون تاثيرات جهاني شدن رابر
وضعيت كارگران دنياي امروز مورد بررسي قرار دهيم. |
